Kto może zmienić formę opodatkowania w 2026 roku?
Zmiana formy opodatkowania dotyczy przedsiębiorców rozliczających przychody z jednoosobowej działalności gospodarczej. Do wyboru są skala podatkowa, podatek liniowy oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Skala jest formą domyślną, dlatego stosuje się ją, jeśli przedsiębiorca nie zgłosi wyboru innej metody. Karta podatkowa nie jest dostępna jako nowa opcja dla osób, które wcześniej z niej nie korzystały.
Decyzja wpływa nie tylko na wysokość PIT. Określa także sposób uwzględniania kosztów, dostępność ulg i preferencji oraz zasady obliczania składki zdrowotnej. Co do zasady wybór obowiązuje w danym roku podatkowym. Nie należy więc zakładać, że formę można swobodnie zmienić w dowolnym momencie roku. Prawo do zmiany i właściwy termin trzeba ocenić w odniesieniu do konkretnej działalności.
Przedsiębiorca kontynuujący działalność zwykle składa oświadczenie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnął pierwszy przychód w roku podatkowym. Jeśli pierwszy przychód pojawi się w grudniu, termin przypada na koniec roku podatkowego. Przy działalności prowadzonej przez cały rok, gdy pierwszy przychód zostanie osiągnięty w styczniu 2026 roku, termin wyboru innej formy upływa zasadniczo 20 lutego 2026 roku.
Jeżeli pierwszy przychód pojawi się później, termin może się przesunąć. Przykładowo, gdy zostanie osiągnięty w marcu, zasadniczy termin zgłoszenia przypada na 20. dzień kolejnego miesiąca. Warto ustalić datę pierwszego przychodu przed planowaniem zmiany, zamiast kierować się wyłącznie datą rozpoczęcia roku lub wystawienia pierwszej faktury.
Jak zgłosić zmianę formy opodatkowania?
Oświadczenie o wyborze nowej formy można przekazać przez aktualizację wpisu w CEIDG-1. Wniosek da się złożyć elektronicznie, a aktualizacja wpisu jest bezpłatna. Zamiast tego przedsiębiorca może złożyć oświadczenie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Niezależnie od wybranej drogi należy dopilnować, aby zgłoszenie trafiło do właściwego organu w terminie.
Przed wysłaniem wniosku sprawdź, czy wskazana forma dotyczy właściwego roku podatkowego i czy dane działalności są aktualne. Zachowaj potwierdzenie złożenia dokumentu. To ułatwi wykazanie, że oświadczenie zostało przekazane na czas, jeśli pojawią się wątpliwości co do sposobu rozliczenia.
Nie składaj oświadczenia pochopnie. Wybór powinien wynikać z prognozy przychodów i kosztów, a nie tylko z porównania stawek PIT. Znaczenie mają również rodzaj świadczonych usług, możliwość korzystania z ulg, zasady rozliczenia z małżonkiem oraz składka zdrowotna. W przypadku ryczałtu trzeba dodatkowo zweryfikować, czy działalność spełnia warunki ustawowe i czy nie obejmują jej wyłączenia.
Czym różnią się dostępne formy opodatkowania?
Skala podatkowa
Przy skali podatek oblicza się od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu. Stawki wynoszą 12% i 32%. Ta forma pozwala korzystać między innymi z kwoty wolnej oraz wspólnego rozliczenia z małżonkiem na zasadach przewidzianych dla skali. Może być korzystna przy niższych dochodach, wysokich kosztach lub dostępnych ulgach, ale wyższa część dochodu może podlegać stawce 32%. Ostateczny wynik zależy od całej sytuacji podatnika.
Podatek liniowy
Podatek liniowy wynosi 19% dochodu, niezależnie od jego wysokości. Koszty działalności pomniejszają podstawę opodatkowania, podobnie jak przy skali. Liniowy PIT może być wart analizy przy wyższych dochodach, jednak ogranicza część preferencji dostępnych przy skali. Oświadczenie o jego wyborze podlega temu samemu zasadniczemu terminowi, czyli należy je złożyć do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania pierwszego przychodu w roku.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Przy ryczałcie podatek jest liczony od przychodu, a nie od dochodu. Nie można odjąć kosztów uzyskania przychodu, dlatego metoda ta może być mniej korzystna dla firm ponoszących wysokie wydatki. Stawka zależy od rodzaju działalności i uzyskiwanego przychodu. Przed wyborem trzeba prawidłowo przyporządkować usługi do stawki oraz sprawdzić, czy przedsiębiorca spełnia warunki korzystania z ryczałtu i nie wykonuje czynności wyłączających tę możliwość.
Jak składka zdrowotna wpływa na wybór?
Porównując formy opodatkowania, uwzględnij także składkę zdrowotną. Przy skali wynosi ona 9% dochodu, a przy podatku liniowym 4,9% dochodu. W obu przypadkach obowiązuje minimalna składka. W okresie od lutego 2026 roku do stycznia 2027 roku jej wysokość wynosi 432,54 zł miesięcznie. Minimalne wynagrodzenie w 2026 roku wynosi 4 806 zł.
Na ryczałcie składka zdrowotna zależy od rocznego przychodu i jest podzielona na trzy progi. W 2026 roku wynosi miesięcznie:
- 498,35 zł przy przychodach do 60 000 zł,
- 830,58 zł przy przychodach powyżej 60 000 zł do 300 000 zł,
- 1 495,04 zł po przekroczeniu 300 000 zł.
Wysokość składki może istotnie zmienić roczny koszt danej formy. Niska stawka ryczałtu nie przesądza więc automatycznie o tym, że będzie on najkorzystniejszy. Trzeba zestawić PIT i składkę zdrowotną z przewidywanym przychodem, dochodem i kosztami.
Jak ocenić, która forma będzie korzystna?
Przygotuj roczną prognozę obejmującą przychody, koszty i przewidywany dochód. Następnie policz obciążenia w każdej dostępnej formie, uwzględniając składkę zdrowotną, ulgi oraz zasady rozliczenia rocznego. Sama nominalna stawka podatku nie pokazuje pełnego kosztu prowadzenia działalności.
Przykładowo przedsiębiorca ponoszący wysokie koszty powinien pamiętać, że przy ryczałcie nie pomniejszy nimi przychodu. Przy skali i podatku liniowym podatek jest natomiast liczony od dochodu. Z kolei w działalności o niskich kosztach ryczałt może być wart analizy, ale wynik zależy od prawidłowej stawki dla usług i progu składki zdrowotnej.
Przed podjęciem decyzji sprawdź przede wszystkim:
- prognozowaną wartość przychodów, kosztów i dochodu w całym roku,
- stawkę ryczałtu właściwą dla konkretnych usług oraz ewentualne wyłączenia,
- wpływ wybranej formy na ulgi i możliwość wspólnego rozliczenia,
- wysokość składki zdrowotnej i możliwe przekroczenie progu przychodów,
- termin zgłoszenia liczony od miesiąca uzyskania pierwszego przychodu.
Jeśli charakter usług lub ich przyporządkowanie do stawki ryczałtu budzą wątpliwości, przed złożeniem oświadczenia ustal dokładny zakres działalności i sprawdź aktualne warunki. Zmiana formy opodatkowania powinna być przemyślana przed zgłoszeniem, ponieważ wybór dotyczy rozliczeń za dany rok, a nie pojedynczego miesiąca.
Źródła
- https://www.zus.pl/-/informacja-w-sprawie-podstawy-wymiaru-sk%C5%82adki-oraz-kwoty-sk%C5%82adki-na-ubezpieczenie-zdrowotne-w-2026-r.
- https://podatki.gov.pl/poradniki-i-informatory/rozpoczecie-dzialalnosci-gospodarczej
- https://www.zus.pl/en/-/przedsi%C4%99biorcy-opodatkowani-na-zasadach-og%C3%B3lnych-lub-w-formie-karty-podatkowej.-minimalna-sk%C5%82adka-na-ubezpieczenie-zdrowotne-w-2026-r.
- https://www.zus.pl/firmy/przedsiebiorco-przeczytaj-wazne/kalkulator-skladki-zdrowotnej